فرهنگ چوپانی بالاده/ چَبِش (کـَل یا بُز نَر) / هادی کاردگر

فرهنگ چوپانی بالاده/ چَبِش (کـَل یا بُز نَر) / چوپانان بالاده در گله گوسفند خود همیشه چند بز دارند تا جلودار و پیشروی گله باشند. این بزها ماده و نر هستند، اما یک یا چند بز ویژه هم دارند که به چَبِش معروف هستند.

وقتی بزغاله‌ای زیبا، خوشرنگ و سالم به دنیا می‌آید، پس از گذشت چند ماه که نوک شاخ‌هایش در آمد، مورد توجه چوپان قرار می‌گیرد و همیشه در دید نگاه و مراقبت چوپان می‌باشد تا مشکلی یا آسیبی نبیند یا نقص عضوی برایش به وجود نیاید. بزغاله باید تمام قسمت‌های بدنش کاملا سالم باشد. حتی باید فرق سرش چتری باشد. بعضی از چوپان‌‌ها چتر سر بزغاله را حنا می‌گذارند و به سُم‌هایش نیز توجه می‌کنند که در هنگام راه رفتن در جلوی گله، وقار و تعادل کامل داشته و شایسته رهبری گله باشد.

پس از دو سه سال که از سن بزغاله گذشت و به بزی بزرگ و قوی تبدیل شد، چوپان خودش یا با همکاری دامپزشک، بز را عقیم یا اَختِه می‌کند تا نتواند با بز ماده جفت‌گیری کند و حواس اش همیشه به رهبری گله باشد. بز اخته شده را چَبِش می‌گوییم.

چبش با قد و هیکل و اندام درشت، همیشه در جلوی گله راه می‌رود و چوپان، بزرگترین زنگ برنجی یا آهنی (که به تال یا دَهیل معروف است) را به گردن چبش می‌بندد و صدای زنگش در کوه و جنگل و دشت می‌پیچد. در یک گله گوسفند ممکن است چند چبش وجود داشته باشد.

چبش، پهلوان و راهنما و جلودار گله است که با قد و قامتی زیبا و زنگ بزرگ بر گردنش برای چوپان مایه افتخار و سرفرازی نزد دیگر چوپان‌ها هست.

نوشته: هادی کاردگر (فرزند مرحوم موسی‌اصغر)
بازنویسی و عکس ها: عین‌اله آزموده