قاسمعلی دیوبند بالادهی/ مردی که ده ها سال جلوتر از روزگارش بود

قاسمعلی دیوبند بالادهی/ مردی که ده ها سال جلوتر از روزگارش بود/ سکوت سحرگاهی یکی از روزهای سال ۱۲۹۹ خورشیدی در روستای کهن بالاده با بانگ خروسان , گریه های نوزادی پسر شکسته شد و شادی و سرور به خانه حاج محمد دهبندی هدیه داده شد و لبخند بر لب ماه جهان نشست و نوزاد را در آغوش پرمهرش گرفت. نامش را قاسمعلی نهادند تا در آینده ای نزدیک، آگاهی، مهربانی، تلاش، وطن دوستی و انسانیت را در بین مردم تقسیم کند.

دوران کودکی اش همانند همه پسرهای هم سن و سالش به بازی گذشت و کمی که بزرگتر شد او را برای آموختن سواد و دانش به مکتبخانه و دبستان فرستادند. با اینکه بسیار تیزهوش و مستعد آموختن بود، بنا به خواسته خانواده و برخلاف میلش، تحصیلاتش را بیشتر از دبیرستان نتوانست ادامه دهد.

روزگار کودکی تا جوانی قاسمعلی که برابر با آخرین سال های حکومت قاجار و آغاز حکومت رضاشاه پهلوی بود، داشتن سواد تا حد دیپلم نشانه هوش و توجه خانواده به رشد فرزند بود و این جوان بالادهی نیز در آغاز جوانی، دارای شایستگی های ادبی و علمی شده بود. او روز به روز جوان‏تر و کامل‏تر شد و فراست، تیزهوشی، کیاست، هوش و قریحه ‏اش برای خانواده و مردم بالاده آشکارتر شد.

در جوانی با مریم، دختر نجیب ذبیح ‏الله کاردگر بالادهی ازدواج کرد. میوه این ازدواج، دو دختر به نام های ماه‏ منیر و ماه‏ جهان (هم نام مادرش) بود. مریم به هنگام زایمان فرزند سومش از دنیا رفت و نوزادش هم پس از زایمان فوت شد. ماه ‏جهان، سواد خواندن و نوشتن را در مکتبخانه عبدالله مدیر در بالاده آموخت. این دو دختر، بزرگ شدند و به سن ازدواج رسیدند. ماه‏ منیر با اقای عین ‏الله دهبندی فرزند حاجی گلبرار ازدواج کرد و انوشیروان، شهناز و محمود فرزندانش هستند. وی در سال 1361 چشم از جهان بست و در آرامستان بهشت فاطمه سارو (بهشهر) بخاک سپرده شد. ماه جهان نیز با آقای حسن عمادی جمالی (حاج حسن) از روستای جمال الدین ‏کلا ازدواج کرد و در قید حیات می باشد.

پس از چندی و بنا به سفارش بستگان، قاسمعلی دیوبند با دختری مهربان و پاکدامن از روستای لنگر، خانم زهرا کوثری فرزند عالم ربانی شیخ رضا کوثری لنگری ازدواج نمود. حاصل این ازدواج چهار فرزند به نام‏ های شهین خانم و آقایان خسرو، پرویز و جمشید بود.

اگر چه این فرزندان از دوران کودکی پدرشان را از دست دادند اما با حمایت مادرشان، تا مقطع عالیه دانشگاهی ادامه تحصیل دادند. خانم شهین دیوبند را می‏ توان از پیشگامان تحصیلات عالیه در بالاده و منطقه نام برد. دختری زیرک و فوق ‏العاده مستعد‏ که موفق به دریافت درجه کارشناسی در رشته حسابداری و امور مالی در آن سال ها شده بود. آقاپرویز، علاقمند به اقتصاد بود و در همین رشته موفق به کسب لیسانس اقتصاد شد. شهین خانم و آقا پرویز از فرهنگیان و دبیران خوشنام شهرستان بهشهر می‏ باشند که آوازه و شهرت‏ شان زبانزد خاص و عام است. آقاخسرو در بهره هوشی و علم آموزی، کمتر از خواهر و برادرش نبود و او نیز موفق به دریافت لیسانس بازرگانی شد و اکنون مقیم آمریکاست. هوش سرشار آقاجمشید، موجب قبولی او در رشته انرژی اتمی در دانشکده انرژی اتمی تهران شد که بدلیل انقلاب فرهنگی، آن رشته منحل و جمشید جوان مجبور به شرکت دوباره در آزمون سراسری و قبولی در رشته ژئوفیزیک دانشگاه تهران شد که متاسفانه به دلیل بیماری در جوانی از دنیا رفت.

زنده یاد جمشید دیوبند

از صفات اخلاقی آقای قاسمعلی دیوبند می‏ توان به دلسوزی، مردم‏داری، رفتار نیکو، مبادی آداب در گفتار و رفتار، رعایت بهداشت فردی، استفاده از مسواک و خمیر دندان و حتی صابون در استحمام (که در آن سال‏ ها چندان مرسوم نبود)، انچام کارهای عام ‏المنفعه، علاقه فراوان به جوانان بالاده (و به همین دلیل جوانان آن روزگار نیز ایشان را دوست داشتند و با وی نشست و برخاست داشتند)، گره گشایی از کار مردم و …. اشاره کرد.

در زمانی که اسب برای بارکشی و سوار شدن معمولی کاربرد داشت، آقای دیوبند به ورزش سوارکاری علاقه داشت و دارای چند اسب تیزپا و چابک بود و به رسم سوارکاران حرفه ‏ایی، اسبش دارای زین و برگ مدرن بود. استفاده از عینک و کلاه مخصوص سوارکاری هم از عادت همیشگی ایشان بود.

مرحوم قاسمعلی دیوبند در دانش پزشکی مدرن روز، آگاهی بسیار خوبی داشت و یافته‏ های نوین پزشکی و راه‏ های درمان علمی بیماری ها را مطالعه می ‏کرد. بسیاری از بیماری‏ های آن دوران از قبیل سیاه زخم، آبله، سرخک، اوریون، گزیدگی عقرب و رتیل و مار، جراحی‏ های کوچک مانند در آوردن براده چوب از داخل گوشت بدن و … را با دست خود مداوا می‏ کرد و جان بسیاری از مردم بالاده و منطقه را نجات داد که اهالی بالاده از درمان توسط آقای دیوبند خاطرات فراوانی نقل کرده ‏اند.

قاسمعلی دیوبند، از نظر ویژگی‏ های ظاهری، دارای قدی نسبتاً بلند بود و رنگ پوستش سفید متمایل به سرخ با گونه هایی جذاب، لبانی متبسم و موهایی صاف بود که بر زیبایی می ‏افزود. رسیدگی به ظاهر و مرتب بودن سر و وضع ظاهری، استفاده از عینک آفتابی (که برای جلوگیری از آسیب زدن اشعه خورشید کوهستان به چشمانش بود)، پوشیدن پیراهن و کت و شلوار مارک ‏دار از برند پی‏یرگاردن فرانسه به همراه کمربند مارک‏ دار و کفش‏ های واکس زده، از خصوصیات همیشگی ایشان بود که در آن روزگار در کمتر جایی در دودانگه و چهاردانگه و حتی در شهرهای مازندران مرسوم بود و ایشان از پیشگامان این نوع پوشش رسمی و مدرن بود.

بازسازی شده توسط هوش مصنوعی (که از طرف خانواده اش در اختیار سایت سادوا گذاشته شد)

دیوبند جوان به چند زبان خارجی آشنایی داشت و گاهی روزنامه ‏ها و مجله ‏های خارجی را مطالعه می‏ کرد.  زبان روسی را در حد گفت‏ و گوی معمولی انجام می داد. به زبان فرانسه نیز تا حدودی مسلط بود. زبان ترکی را نیز کاملا می‏ فهمید و حرف می‏ زد و زبان فارسی را به شیوایی صحبت می‏ کرد.

آقای دیوبند به دلیل داشتن ارتباط با مسئولین کشوری و حضور گاه و بی‏ گاه در پایتخت، یک سوئیت مخصوص در هتل پالاس تهران داشت و هرگاه به تهران می‏ رفت، ابتدا به هتل رفته و پس از استحمام و استراحت و رسیدگی به سر و وضعش، با کت و شلوار شیک به جلسات و ادراه ‏جات و نهادها و سازمان های دولتی برای رایزنی و رسیدگی به امور منطقه می ‏رفت.

او نخستین کسی بود که رادیو، گرامافون و ماشین (جیپ) را به بالاده آورد که رادیو داشتن وی حکایت‏ ها داشت. مردم آن روزگار که هرگز رادیو و گرامافون ندیده بودند، آن را جعبه جادو و یا جعبه جن می ‏دانستند و آقای دیوبند با مهربانی و خوش رویی، در باره کارکرد رادیو و گرامافون برایشان توضیح می داد.

داشتن همین رادیو در بالاده بود که خبر قهرمانی مرحوم محمدعلی دهبندی فرزند حاج حسن در رقابت ‏های کشتی را شنید و با شلیک چند تیر هوایی با تفنگش به مردم فهماند که خبر مهمی شده است. مردم از شنیدن صدای تیر از سمت منزل مرحوم دیوبند حیرت زده شده بودند و او نیز دلیل تیراندازی را بیان و خبر قهرمانی محمدعلی جوان را به پدرش حاج حسن رسانید که موجب شادی وی و مردم بالاده شد.

مرحوم دیوبند به سوادآموزی کودکان و نوجوانان بالاده توجه ویژه داشت و به پدر و مادرها سفارش می کرد فرزندان‏ شان را به مدرسه دولتی بفرستند. او هم چنین روش نوشتن استشهادنامه، عریضه و تقاضا نوشتن برای ادارات دولتی را به مردم باسواد آموزش می‏ داد.

قاسمعلی علاقه فراوانی به مطالعه و کنکاش در تاریخ داشت. حس جستجوگرش او را واداشت که به روند تاریخی و پیشینه طایفه خود (دهبندی) بپردازد و معتقد بود که فامیلی دهبند در اصل دیوبند بوده که به مرور زمان تغییر یافته و تنها کسی از این طایفه بود که نام خانوادگی ‏اش را به همان شکل قدیمی و اصیل دیوبند درآورد و دیگر بستگان را تشویق به تغییر نام خانوادگی از دهبند به دیوبند می ‏نمود.

از مهم‏ترین اقداماتش در بالاده می ‏توان به موارد زیر اشاره کرد:

– حوزه سربازگیری (نظام وظیفه) پاسگاه ژاندارمری را برای مدت یک سال به بالاده آورد که آن زمان بالاده حتی جاده ماشین رو هم نداشت و ماموران با اسب می‌آمدند و جوانان روستاهای منطقه هم جهت نامنویسی در نظام وظیفه به بالاده می‌آمدند. پذیرایی از ماموران و سربازها نیز در بالاده انجام می‌شد و امتیاز این کار، معافیت جمع زیادی از جوانان بالاده و روستاهای اطراف بود که علاوه بر کمک به بُعد اقتصادی خانواده ها و روستا، باعث شادی خانواده‏ ها هم بود.

– ساخت جاده خاکی ماشین‏ رو از فولادمحله تا بالاده به طول 15 کیلومتر که با مدیریت وی و همت مردم و با دست انجام شد. در آن سال ها مردم برای رفتن از دشت مازندران به بالاده می بایست هفت شبانه روز راه ‏های سخت کوهستانی و جنگلی را همراه دام می‏ پیمودند. در دوره رضاشاه که جاده فیروزکوه ساخته شد، از فیروزکوه به سمنان و سنگسر و شهمیرزاد و تا فولادمحله جاده شوسه (خاکی) درست شد و با ساخت جاده از فولادمحله تا بالاده، راه پیاده هفت روزه به یک روز با ماشین کاهش یافت.

– آوردن سلاح پنج ‏تیرپران و دوربین شکاری به بالاده.

– تقاضای ساخت شبکه بهداری و آوردن پزشک و دامپزشک به بالاده.

– گرفتن مجوز سیاه ‏تور از شیلات در دریای خزر (سواحل دهستان میانکاله بهشهر تا فرح‏آباد ساری) برای ایجاد اشتغال مردم، که سیاه ‏تور هنوز کم و بیش در شیلات در حال فعالیت است).

– آوردن وسایل ماهیگیری مانند لوسمان‏ از روسیه (به دلیل عدم تجربه صیادان منطقه ساحلی، استفاده از لوسمان و روش ‏های جدید ماهیگیری باعث شد تا میزان صید بالا برود).

– دارای نفوذ در دستگاه حاکمیت بود و از این موقعیت به نفع مردم و حل گرفتاری‏ های آنها استفاده می‏ کرد. او املاک و مراتع دولتی را به عنوان چراگاه برای دامداران از دولت اجاره می‏ کرد و در اختیار دامداران بالادهی که قشلاق را در نواحی ساحلی دشت مازندران می ‏گذراندند، می داد. دامداران بزرگی چون زنده ‏یادها حاج حسن دهبندی، حاج گلبرار دهبندی، حاج میرزمان رضوی، حاج میرکریم، روح ‏الله کاردگر (معروف به روحِل پهلوان)، حاج میرقربان، ملامحمدمهدی و…  از این چراگاه‏ ها در قشلاق بهره می‏ بردند. بالاده روزگاری قطب پرورش گوسفند بود و هنوز نزدیک به گذشت یک قرن، نوادگان تجار پشم و لبنیات تهران، مرند، اردبیل، تبریز، سمنان، سنگسر، گرگان از پشم و لبنیات آن روزگاران بالاده حکایت‏ ها می ‏گویند.

– علاقه فراوان به کشف معدن به ویژه زغال سنگ داشت و در این راستا، کارهای فراوانی نیز انجام داده بود.

آقای دیوبند سرانجام در سال ۱۳۳۵ در حالیکه فقط 36 سال سن داشت، بر اثر تصادف با خودرو جانش را از دست داد و بالاده و منطقه را در سوگ فرو برد. پیکرش در میان حزن و اندوه فراوان در زادگاهش بالاده به خاک سپرده شد و آرام گرفت. (عکس: عین اله آزموده)

او به راستی ده ها سال از جامعه آن روزگار جلوتر بود.

همسرش حاجیه زهرا کوثری که فقط هشت سال با او زندگی کرد و در ساری ساکن بود، در 27 مرداد 1391 چشم از جهان فرو بست. (عکس: عین اله آزموده، تابستان 1374، بالاده)

یادشان گرامی و روان‏ شان شاد.

با سپاس فراوان از آقای پرویز دیوبند و مهربانو شهین دیوبند برای اطلاعاتی که در اختیار ما گذاشتند.

نوشته محبوب توبه بالادهی

بازنویسی: عین اله آزموده چهارده

خرداد 1405